Atrakcje i zabytki Gdańska

background image

Kościół św. Jana

Na Głównym Mieście w Gdańsku przy ulicy Świętojańskiej 50 znajduje się jeden z najcenniejszych zabytków Gdańsk - kościół św. Jana. Pierwsze wzmianki o jego budowie pochodzą z 1358 roku, kiedy stanęła w tym miejscu kaplica. Docelowo, po blisko 100 latach budowy, powstał w tym miejscu trójnawowy kościół długości 55 m, szerokości 20 m i czterokondygnacyjnej wieży o wysokości 47 m.

Kościół św. Jana

Widok na kościół św. Jana (Autor: Alistair Young, CC BY 2.0)

Zabytkowe elementy wyposażenia

Do dziś nie wszystkie elementy wyposażenia wróciły do kościoła, cześć zaginęła podczas wojny a część, jak wielkie organy czy ambona świętojańska przechowywane są w Bazylice Mariackiej. Jednak większość udało się zgromadzić i odrestaurować.

Najcenniejszym zabytkiem jest ołtarz wykonany na przełomie XVI wieku z piaskowca i marmuru przez Abraham van den Blocke. Wysoki na 12 metrów przedstawia sceny z życia Jezusa a po bokach ozdobiony jest figurami świętych. Obecnie ołtarz jest odnowiony, nie odrestaurowano jedynie zwęglonej polichromii (po pożarze w 1945), która go zdobiła.

Wnętrze kościoła św. Jana

Wnętrze kościoła św. Jana (Autor: Stanisław Kosiedowski, CC BY-SA 3.0)

Na pewno warto obejrzeć nagrobki i epitafia poświęcone zmarłym i pochowanym w kościele osobą. Najważniejsze z nich jakie warto wymienić to nagrobek Nathanaela Schrödera oraz Epitafium Adelgundy Zappio, Johanna Hutzinga, Wawrzyńca Fabriciusa i Thomasa Moviusa.

Na uwagę zasługują również zabytkowe stalle, czyli drewniane i kamienne ławki, najczęściej bogato zdobione, ustawiane wokół prezbiterium. Służyły one duchowieństwu, znamienitym osobą oraz bogatszemu mieszczaństwu. W kościele św. Jana warto zobaczyć, barokowe stalle Rady Kościoła, stalle snycerzy oraz gotyckie.

Centrum św. Jana

Od czasu zakończenia wojny w 1945 roku, kościół należał do Skarbu Państwa. Do 1991 roku, kiedy kościół został zwrócony Archidiecezji Gdańskiej, wykonywano doraźne prace remontowe mające nie dopuścić do zawalenia się obiektu. Dopiero od momentu przekazania a tak właściwie od 1995 roku przystąpiono do prac renowacyjnych. Archidiecezja podpisała z Nadbałtyckim Centrum Kultury umowę użyczenia kościoła na okres 30 lat. W tym czasie kościół miał przejść obudowę, konserwację i adaptację do celów kulturalnych. W 2008 roku podpisano aneks wydłużający okres użytkowania do 2045 roku.

Równolegle powołano do życia Centrum św. Jana, którego głównym założeniem było stworzenie miejsca otwartego na różnorodne projekty artystyczne oraz zbudowanie pomostu pomiędzy dziedzictwem historycznym a współczesnością. Kościół jest też siedzibą Duszpasterstwa Środowisk Twórczych. Dzięki pracy Centrum kościół stał się miejscem, gdzie corocznie odbywają się różnego rodzaju festiwale kulturalne:

  • Festiwal Szekspirowski,
  • Świętojańskie Świętowanie,
  • Festiwal Muzyki Inspirowanej Folklorem Dźwięki Północy,
  • Festiwal Kultur Świata Okno na świat,
  • Gdańska Wiosna Muzyczna,
  • Festiwal Muzyki Gospel Camp Meeting.

Historia kościoła

Jak wspominaliśmy na początku pierwsze wzmianki o świątyni w tym miejscu pochodzą z połowy XIV wieku. Pierwotnie miał być kościołem jednonawowym z prezbiterium i dwoma kaplicami po bokach. Jednak na początku XV wieku zmieniono założenia i powstało trójnawowe prezbiterium. Ciekawie miała się historia z budową wieży. Podczas jej powstawania w 1453 roku Krzyżacy zakazali wznoszenia jej powyżej poziomu istniejących dachów i prace nad nią przerwano. Dopiero po ustąpieniu Zakonu w czasie wojny trzynastoletniej (1454 – 1466) dokończono budowę wieży oraz nadano świątyni współczesną formę.

Historyczne zdjęcie kościoła

Wnętrze kościoła św. Jana (Autor: Julius Greth, Public Domain)

Pierwotnie kościół powstał jako filia kościoła św. Katarzyny znajdującego się na Starym Mieście. Jednak rozwój tej części miasta spowodował, że w 1456 roku kościół św. Jana stał się samodzielną parafią. Znaczenie tej świątyni dla Gdańska może unaocznić fakt, że kościół płacił drugie, po Mariackim, obciążenia podatkowe.

Najświetniejszy okres dla kościoła to wiek XVII. Wtedy dzięki fundatorom powstały najważniejsze elementy wyposażenia. Najbardziej znanym był Zachariasz Zappio, dzięki któremu na wieży został zamontowany zegar z tarczami w 1669 roku. W tym czasie powstaje też ołtarz główny, wielkie organy, chrzcielnica oraz bogato dekorowane kaplice cechów.

Pod koniec wojny ruchome wyposażenie zostało zinwentaryzowane przez niemieckich konserwatorów i przeniesiona do innych obiektów sakralnych. Większość znalazła się Bazylice Mariackiej, z których duża część powróciła w trakcie renowacji świątyni zapoczątkowanej w 1996 roku.