Atrakcje i zabytki Gdańska

background image

Gdańskie zabytki

Gdańsk jest jednym z najstarszych miast w Polsce. Wiadomo, że już w VII wieku funkcjonowała w tym miejscu osada rybacka, ale pierwsza, do naszych czasów zachowana, wzmianka o mieście pochodzi z 997 roku. Gdańsk był miastem królewskim i hanzeatyckim. W XVI wieku uchodził za najbogatsze miasto rzeczpospolitej. Ponad tysiąc lat burzliwej historii pozostawiło po sobie liczne zabytki, z których kilka zasługuje na szczególną uwagę.

Spacer Traktem Królewskim

Spacer ulicą Długą i Długim Targiem jest niezapomnianym przeżyciem. Biegnący prostopadle do Motławy, gdański Trakt Królewski, zamknięty Złotą Bramą z jednej strony i Zieloną Bramą z drugiej, jest powszechnie uznawany za najpiękniejszą ulicę miasta. Można tu zobaczyć słynne kamienice, należące niegdyś do bogatych mieszczan, kupców i burmistrzów. Najstarsze z nich pamiętają XVI i XVII wiek, kiedy Długi Targ był jednym z ważniejszych w Europie centrów handlowych. Przy Długim Targu znajdują się dwa, najważniejsze, świeckie zabytki Głównego Miasta.

Ratusz Głównego Miasta

Ratusz Głównego Miasta (Autor: Raboe, CC BY-SA-3.0)

Ratusz Głównego Miasta powstał w 1492 roku, po budowie trwającej ponad 100 lat. Trzy skrzydła obecnego dziedzińca ukończono kolejne 100 lat później. Hełm wieży, mierzącej 80 metrów, wieńczy pozłacany posąg króla Zygmunta Augusta. Na wieży znajduje się, pochodzący z XVI wieku, zegar słoneczny. Ratusz spłonął zupełnie w 1945 roku, jego odbudowa trwała ćwierć wieku. Dzisiaj mieści się tam Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, do którego należy również Dwór Artusa. Podobne dwory powstawały na terenie całej Europy. Ówcześni luminarze, kupcy i bogaci rzemieślnicy odbywali tam spotkania, wzorowane na rycerzach króla Artura. Dwór Artusa był liczącym się ośrodkiem życia handlowego i towarzyskiego. Gdańscy patrycjusze spotykali się tam z wojewodami, kasztelanami i książętami.

Spacerując gdańskim Traktem Królewskim należy koniecznie pokłonić się władcy mórz. Fontanna Neptuna, będąca symbolem miasta, stoi przed Dworem Artusa. Z fontanną związana jest legenda, wyjaśniająca skąd pochodzi słynna, gdańska nalewka Goldwasser. Neptun zgniewany zachowaniem ludzi, którzy wrzucali do fontanny monety, jednym uderzeniem trójzębu starł je na pył. Odtąd w butelkach z nalewką pływają drobiny złotego kruszcu.

Europejski Szlak Gotyku Ceglanego

Gdańsk leży na trasie turystycznej, obejmującej w sumie 34 miasta, leżące w basenie Morza Bałtyckiego, w których znajdują się zabytki z ceglaną architekturą gotycką. Należą do nich również Ratusz Głównego Miasta i Dwór Artusa. Jednak jednym z najbardziej interesujących obiektów tego typu w Europie jest Bazylika Mariacka, która uznawana jest za największy, ceglany zabytek na świecie. Kościół Najświętszej Marii Panny ma 105,5 metra długości i 66 metrów szerokości, sklepienie sięga 30 metrów. Świątynia budowana była etapami przez 159 lat, czyli do 1592 roku. Wnętrze świątyni bywa nazywane „Koroną Miasta Gdańska”. Prowadzi do niego siedem bram, każda z innej ulicy. Charakterystyczna wieża dzwonnicza, o wysokości 78 metrów, posiada galeryjkę, z której po przejściu 400 stopni można podziwiać panoramę miasta.

Bazylika Mariacka w Gdańsku

Bazylika Mariacka w Gdańsku (Autor: Tomasz Sienicki, CC BY-SA-3.0)

Wartym zobaczenia zabytkiem ceglanego gotyku jest Wielki Młyn, który został zbudowany przez Krzyżaków na kanale Raduni w połowie XIV wieku. Młyn jest perłą ówczesnej myśli technicznej. Jego mechanizmy napędzało 18 kół wodnych o średnicy 5 metrów. W budynku zlokalizowany był również magazyn i piekarnia. Odwiedzając Gdańsk koniecznie trzeba zobaczyć charakterystyczny budynek Żurawia, czyli największego dźwigu portowego w średniowiecznej Europie. Położona nad Motławą konstrukcja pełniła funkcję rzecznej bramy do miasta, służyła do ładowania towarów oraz podnoszenia masztów na statkach. Na uwagę zasługuje odnowiony i sprawny mechanizm napędzający. Jego sercem jest duże, drewniane koło, które wprawiano w ruch siłą ludzkich mięśni.

Do Gdańska Oliwy

Dzisiaj dzielnica miasta, ale przez prawie 800 lat była wsią (przez 50 lat miastem) położoną na obrzeżach Gdańska. Można powiedzieć, że cały zespół urbanistyczny Starej Oliwy położony nad Potokiem Oliwskim jest zabytkiem. Ciągnie się od Parku Oliwskiego (Aleja Grunwaldzka) po Stawy Młyńskie (początek ul Spacerowej).

Najważniejszym zabytkiem jest Katedra Oliwska wybudowana przez Cystersów, której historia sięga XII wieku. W katedrze znajdują słynne organy zbudowane w XVIII wieku. Wokół znajdują się zabudowania dawnego klasztoru Cystersów, gdzie obecnie urządzona muzea - archidiecezjalne i sztuki nowoczesnej.

Katedra Oliwska

Katedra w Gdańsku Oliwie (Autor: Diego Delso, CC BY-SA 3.0)

Przechodząc obok Stawów Młyńskich i kierując się dalej ulicą Kwietnia dojdziemy do zabytkowej kuźni znajdującej się przy Potoku Oliwskim. W kuźni zachowały się stare narzędzia i mechanizmy, które kiedyś wykorzystywano przy rozkuwaniu dużych kawałków metali.

Od Świętopełka do Solidarności

Trudno jest opisać wszystkie zabytki Gdańska. Nie ma żadnego sposobu, żeby opisy pamiątek ponad dziesięciu wieków historii dało się zawrzeć w kilku słowach. Zawsze pozostanie żal, że nie udało się wspomnieć o tylu ważnych i unikatowych budynkach, kościołach, fortyfikacjach i konstrukcjach. Wielowiekowa historia splata się w Gdańsku z teraźniejszością. Przykładem może być najstarszy, gdański kościół pw. Świętego Mikołaja, którego historia sięga XII wieku. Kościół należy do Dominikanów, których do Gdańska sprowadził książę Świętopełk. Dominikański przywilej odpustowy, który otrzymali w 1260 roku od papieża Aleksandra IV, przetrwał w tradycji Jarmarku Dominikańskiego.

Gdańsk zapisywał również karty najnowszej historii. Miasto jest przecież kolebką Wolnych Związków Zawodowych i Solidarności. Z biegiem lat zabytkiem staje się Pomnik Poległych Stoczniowców, znajdujący się niedaleko miejsca, w którym w 1970 roku padli pierwsi, zabici robotnicy. Upamiętnienie ich śmierci było jednym z głównych postulatów strajkujących w sierpniu 1980 roku. Monument, składający się z trzech 42-metrowych krzyży, ważących po 36 ton, został odsłonięty 16 grudnia 1980 roku.